Dit artikel heeft geen rechtstreeks verband met de basis-doelstelling van deze web-site, nl de interesse voor alles wat rond reptielen draait.

Maar onrechtstreeks is het een eerbetoon aan “de passie” en “de roeping” die zo dikwijls aan de basis liggen van onze hobby of van diegenen die er hun beroep van gemaakt hebben. En - niettegenstaande zijn interesses op een gans ander gebied lagen - wil ik mijn vermoorde collega Karel Van Noppen hier als een symbool van zulk een passie naar voor schuiven. Want nergens zag ik meer waardigheid dan in de oprechtheid van zijn passie. Stendhal kon het kernachtig uitdrukken: “La vocation, c’est avoir pour métier sa passion”. Ja, dit was Karel Van Noppen.

Dit schrijven is dan ook, bij extensie, een eerbetoon aan al diegenen wiens passie,roeping of leven gefnuikt werd door maatschappelijk ongedierte.  

Roland BRAKEL

” In België leven we in een maaiveldcultuur: iedereen die met zijn kop boven dat maaiveld uitsteekt, wordt weggemaaid. Bij ons is excellentie een vies woord “. Toen Professor Dr. Christine Van Broeckhoven (Alzheimer-onderzoek in België) recentelijk deze metafoor uitsprak was zij er waarschijnlijk niet van bewust dat het in Blunderland figuurlijk maar ook letterlijk uitgevoerd wordt. Figuurlijk, aangezien België op alle gebieden aan het leeglopen is (financieel, economisch, cultureel, wetenschappelijk) maar ook letterlijk, aangezien collega Karel Van Noppen gewoon weggeblazen werd door een combinatie van vier lafaards. (Ik heb zelfs het sterke vermoeden dat er meer opdrachtgevers waren.) Hij werd nachtelijk opgewacht; ter plaatse neergeknald en men liet hem in de gracht creperen. Vijftien jaar na deze crapuleuze feiten heeft het gemeengoed zich bij deze moord neergelegd en worden de misdadigers druppelsgewijs opnieuw in onze maatschappij gedropt.

Neen Karel, je rust niet in vrede!    Je rot ergens 8 voet onder de Kempische grond, maar niemand maakt zich nog dik om jou.

Nochtans zou ik voorstellen om Dr. Karel Van Noppen op de CITES-lijst te plaatsen. U weet wel; die lijst van soorten die met uitsterven bedreigd zijn. Of misschien reeds totaal van de aardbol verdwenen zijn. Een Homo Testicularis: - een man met kloten .

Iemand die ervoor ging.

Iemand die zijn droom tot realiteit had gesmeed.

Iemand die zichzelf niet verloochende: recht, onkreukbaar en monolithisch. Met meer dan 5 minuten moed.

Vandaag laat men de opdrachtgever van de moord - Alex Vercauteren - los. Die zwijnekop met zijn schichtige valse blik kan opnieuw vrij in onze maatschappij  evolueren. Net zoals twee andere van de vier valsaards. Vrouwe Justicia heeft ze – zonder haar blinddoek af te nemen – toegesproken  met “ga en vermenigvuldig u”. Voor haar : Case Closed met een Belgisch deal. Te weten: een enkelband tegen een kogel.

Neen Karel, je rust niet in vrede!    Je nagedachtenis wordt rechterlijk besmeurd.

Dit land doorbreekt alle records op crimineel vlak. Op basis van de gedachte “men heeft de moordenaars die men verdient” kan men zich de vraag stellen in hoeverre onze Belgische maatschappij haar crimineel-zuiverings-installatie nog functioneel is? In hoeverre is onze -zo gezegde sociale - maatschappij nog geïnteresseerd om zich in te zetten tegen het non-veiligheidsgevoel.

Toen enkele jaren geleden de beul van Karel vervroegd vrijkwam, had ik uit protest mijn praktijk twee dagen gesloten. Ik had opgeroepen dat alle dierenartsen - uit alle disciplines - het werk zouden neerleggen. Amper 2 collega’s hebben mijn oproep gevolgd tijdens een halve dag. De anderen reageerden met “eigen business eerst”. Zoals ik reeds zei: men heeft dus wel degelijk de collega’s die men verdient.

Neen Karel, je rust niet in vrede!    Je afslachting kan zelfs je collega’s niet beroeren.

Opvallend is ook het stilzwijgen van de ethisch opgeblazen brul-kikkers van de Orde der Dierenartsen. Zij die anders zo gretig een tweede shift draaien na een uitspraak van Justitie zijn plots aphone. Of is het vrijlaten van deze hormonengangsters geen opdoffer voor de sacro-saint representatieve waarde van het beroep? Vinden deze ethische beroeps-goeroes het niet nodig om de gefnuikte eerbaarheid van ons beroep aan de kaak te stellen? En misschien … representatief onze verontwaardiging voor deze vrijlatingen naar Justitie te verhalen?

Neen Karel, je rust niet in vrede!    Het “Beroep” heeft je laten vallen. Erkentelijkheid voor wie je was en voor wat je deed is “gone with your life”. Stilte en “geen-golven-maken” zijn hun log-in en paswoord.

Karel, je had van je leven iets boeiends gemaakt. Je had je visie in een streefdoel gegoten en je had vooral van je geweten een anker gesmeed. Vier lafaards hebben alles gefnuikt.

Jij ben van de aardbol. Je bestaat niet meer. Maar drie smeerlappen lopen wel opnieuw tussen onze voeten.

Rusten in vrede is niet mogelijk.

Maar leven in vrede nog minder.

Roland

Het is dus evident dat er geen enkele obstructie mag zijn om deze expulsie te verhinderen. Ik denk hier voornamelijk aan gebroken eieren, te grote eieren, misvorming van het bekken (aangeboren of door breuk), verharde stoelgang, blaasstenen, nierstenen en allerhande tumoren. Indien men toch een medicament zou toepassen op zulke gevallen, dan laat het gevolg zich gemakkelijk raden: duw op een tube tandpasta zonder er de afsluitdop af te vijzen!

Men zou geneigd zijn te denken dat de medicamenteuse behandeling steeds voor de hand ligt. Dit is hoegenaamd onjuist. De enige medische indicatie om een medicament in te spuiten is een atonie (=geen krachten, geen contracties) van de eileider. En alvorens een injectie te geven is het aangeraden om de exacte reden van deze atonie te bepalen. Zoals jullie begrijpen bestaat deze behandeling uit gans iets anders dan het onberedeneerd inspuiten van produkten. Zoals trouwens maar al te vaak gebeurt.

Het principe van een medicamenteuse behandeling bestaat erin om een hormoon in te spuiten die de contracties (opnieuw) in gang trekt. Er liggen echter verschillende addertjes onder het gras :

1. als alles goed verloopt kan een injectie de contracties opnieuw in gang krijgen.
2. “trop is teveel”; een overdosis medicament verkrampt de eileider en blokkeert de eileider.
3. in een aantal gevallen reageert de eileider veel te gevoelig en te hevig op een normale dosis, zodat er zich geen contracties voordoen maar wel spasmen. Daardoor raakt de ganse expulsie keihard vast. Men moet zich dat voorstellen alsof de eieren gevangen zitten in een buisje van krimp-plastiek dat verwarmd werd. Met dien verstande dat de eileider op een vliesje gelijkt dat uiteraard bij zulk een behandeling zal scheuren.
4. de medicamenteuse interventie zal maar effect hebben op een voldragen moederdier. Met andere woorden: de eileider moet er rijp voor zijn. Te vroeg ingespoten hormonen kunnen contracties opleveren die niet productief zijn (te zwak) zonder een expulsie te verwekken. Later (daarmee bedoel ik : op het goede tijdstip) kan deze eileider ongevoelig zijn voor een herhaalde dosis natuurlijke of geinjecteerde hormonen.
5. in een aantal gevallen is een combinatie vereist van 2 opeenvolgende verschillende hormonen om tot contracties te komen.
6. een “primer” behandeling met calcium kan tevens aangewezen zijn.
7. soms is de injectie uitgewerkt alvorens alle eieren zijn gelegd. Het is dan aan de ervaring van de dierenarts om te evalueren en te beslissen of een 2de injectie nog een kans maakt (door ongevoeligheid van de eileider). Of een chirurgische interventie de laatste eieren moet verwijderen.

In conclusie: ervaring is hier het sleutelwoord. Het ongekontroleerd injecteren van hormoonpreparaten is een risicovolle behandeling. Ikzelf werk reeds 30 jaar met een lichte start-injectie (om de eerste contracties in gang te zetten) en vervolgens  onderhou ik een continue golf van contracties door middel van een infuus. Op deze wijze krijgt de eileider een kleine hoeveelheid medicament over de ganse looptijd van de expulsie en zijn spasmen te vermijden.

Roland BRAKEL       Mariakerke 10 oktober 2008

Post Scriptum: Foto’s en tekst van de Entropy website zijn de exclusieve eigendom van Dr. Roland BRAKEL en mogen noch gecopieerd worden, noch geheel of gedeeltelijk bewerkt worden zonder de toestemming van Dr. Roland BRAKEL en de betaling van een licentie-bijdrage. Alle gegevens en beelden  zijn beschermd door de Belgische en internationale auteursrecht-wetgeving. Meer in het bijzonder: geen enkel beeld is vrij voor het publieke domein. Meerdere watermerken beschermen de foto’s en laten toe om een schending van het auteursrecht te detecteren. Niet toegestaan gebruik zal gerechterlijk vervolgd worden.

Tijdens de levensloop van mens en dier zijn er een aantal verplichte passages of hinderpalen die (soms) moeilijk te nemen zijn en die tevens tot problemen kunnen leiden, ja zelfs tot de dood toe. De geboorte is zulk een - letterlijke en figuurlijke - “bottle neck”.  In de diersoorten die ons hier aanbelangen nl. de ovipare reptielen, is deze geboorte ontdubbeld samen met de eraan gekoppelde problemen. Er is namelijk de bottle neck van het eileggen en de bottle neck van het uitkippen (= term waarmee bedoeld wordt: levend uit de eischaal komen).

In deze reeks van 3 artikelen zal ik enkele van de problemen behandelen rondom de moeilijke eileg en hun eventuele oplossingen. Daarom werd gekozen om de 3 klassieke behandelingen per artikel op te delen : de manuele oplossing (deel 1); de medicamenteuze oplossing (deel 2) en de chirurgische oplossig (deel 3).

Laat ons eerst afspreken dat ik de term “ei-retentie” gebruik om alle problemen te omschrijven die zich rondom een abnormale eileg situeren. In medische termen : dystocia. Het is niet de bedoeling om alle mistoestanden van het vrouwelijke geslachtsapparaat bij reptielen te ontrafelen, gaande van eierstok over eileider tot cloaca. Het is echter wel de bedoeling om jullie ervan te overtuigen om uw dier(en) grondig te observeren en op tijd medische hulp in te roepen. Inderdaad, in veel gevallen van ei-retentie, zoekt men medische tussenkomst als het VEEL te laat is. Hoe dikwijls worden volledig uitgeputte dieren - die reeds dagen en weken aan het persen zijn - in de praktijk aangeboden! Medische hulp is in deze gevallen meestal ontoereikend, want zonder de aktieve hulp van het moederdier is een normale eileg uitgesloten. En zelfs als men de eieren uit het moederdier kan halen, sterft dikwijls het moederdier van totale uitputting.

Naast het op tijd aanbieden van moederdieren die einde dracht zijn zou ik tevens een lans willen breken voor de arbeidsmiddelen en arbeidsomstandigheden van dierenartsen.

Dierenartsen zijn geen helderzienden. Ik bedoel hiermee dat ze geen diagnoses langs de telefoon kunnen stellen. Ik bedoel hiermee dat ze ook niet dwars door het dier kunnen kijken. Daarom hebben we technische apparatuur nodig zoals RX, echo, scan, endoscopie enz. 

Echter deze toestellen en technieken zijn vrij duur en moeten bovenop het honoraria aangerekend worden. In de praktijk komt het erop neer:

• als men zich een exotisch dier aanschaft moet men - alvorens het dier in huis is - zich informeren welke dierenarts zich over dit dier wil of kan ontfermen. (veel te dikwijls zoekt men in paniek een DA op als het dier doodziek -of zelfs- reeds dood is).
• naast de aanschaf van het dier en de inrichting van zijn leefomgeving moet een bepaald budget opzij gezet worden voor enerzijds zijn voeding en anderzijds voor eventuele medische kosten (geldt trouwens voor alle huisdieren). Indien men zich niet aan deze elementaire regel kan houden zou men geen dieren mogen houden. Zo simpel is dat! (Dit is een hint naar Vrederechters die menen dat dierenartsen alleen van gezonde lucht leven en die dierenartsenpraktijken verwarren met liefdadigheidsinstellingen. Ter verduidelijking : ik noem Roland en niet Laurent!)

Ei-retentie komt bij alle reptielsoorten voor: hagedissen, slangen, crocodilachtigen, maar de hoofdprijs gaat naar de schildpadden. De oorzaak van dystocia kunnen veelvuldig zijn, gaande van: misvormde eieren; te grote eieren; aan elkaar gekleefde eieren; gebroken eieren; inerte eileiders (= geen / weinig / flauwe contracties om de eieren uit te stulpen); te nauwe doorgang van de cloaca; bekkenmisvormingen; bloedvatruptuur in de eierstok of de eileider; etter in de eileider (pyosalpingitis) tot………..(dikwijls de hoofdreden) het niet aanwezig zijn van een geschikte aflegplaats met het nodige substraat, aangepaste vochtigheid, optimale temperatuur, correcte photoperiode enz. In dit laatste geval zoeken deze moederdieren dagen en weken om een geschikte nestplaats te vinden. Zolang ze deze niet gevonden hebben zal er vanuit de hypofyse (deel vd hersenen) geen hormoonsignaal komen om de expulserende contracties van de eileider op gang te brengen. Bijgevolg: deze eieren blijven ter plaatse in de eileider; de inwendige slijmvliezen van de eileider produceren minder slijm waardoor de eieren vaster komen te zitten. De viscieuse cirkel is begonnen!

Het is dus van opperste belang om van elk van uw dieren -op voorhand - te weten aan welke specifieke criteria de legplaats moet voldoen en deze zo goed mogelijk na te bootsen.

Van zodra het dier de partusperiode nadert zal het deze legplaats gaan opzoeken en in de meeste gevallen uitgraven. Let op : sommige reptielen bvb. chameleonsoorten graven hun eieren tot soms 30 cm diep, daar waar het diertje slechts 6 cm groot is! Ikzelf heb voor chameleons een speciale “leg-terrarium” waarbij het bodemgedeelte ook uit glas bestaat (ongeveer 40 cm diep) en dus volledig gevuld met aarde. Het bovengrondse gedeelte is amper even hoog. Van zodra ik zie dat een chameleon in zijn normaal terrarium naar de bodem zakt en graafpogingen onderneemt verhuist hij naar de “leg-terrarium”. In meer dan 90 % van de gevallen graven ze leggangen in de hoeken van het terrarium. Door ze te observeren en tevens doorheen het glas, kan ik dikwijls de ei-afleg zien gebeuren of althans de gangen en de eitjes zien liggen.

In het geval de ei-afleg te lastig, te langdurig of onproductief is; met andere woorden: indien legnood optreedt, moet men hulp inroepen.

Hoe verwonderlijk het ook mag klinken, de handmatige verlossing  is waarschijnlijk de moeilijkste. Velen vermoeden dat - bvb. bij slangen - het te vergelijken valt met het leegknijpen van een tube tandpasta. Het is dus alles behalve dat! Het is een techniek waarbij een perfecte kennis vereist is van de anatomie en meer bepaald van het verlossingssysteem; een parate kennis van de physiologie en meer bepaald van de eileg en waarbij een massale ervaring en kennis is vereist van “wat er kan mislopen”.

Vooaleer tussenbeide te komen is het essentieel om de reden van de legnood te bepalen. Door observatie, palpatie, radio- en echografie, endoscopie of inwendige palpatie bij grotere diersoorten kunnen een aantal fysieke redenen voor de legnood gevonden worden. Om er maar enkele te noemen: te grote eieren, gedraaide eileider, aan elkaar geklitte eieren, bekkenmisvormingen en gebroken eieren. Dit laatste komt geregeld voor bij schildpadden doordat de mannetjes verder met de wijfjes blijven paren; zelfs al zijn ze aan de eileg toe. Als men weet, enerzijds hoe brutaal  en agressief sommige schildpadmannetjes tewerkgaan bij de paring en anderzijds hoe hard een schildpadpenis kan zijn dan is het niet verwonderlijk dat het “eerste ei” (of de “eerste eieren”) doorboord wordt. De brokstukken van de eischelp beschadigen op hun beurt de eileider en hoe meer het moederdier perst om de zaak uit te werpen hoe meer de brokstukken zich vastzetten in de eileider en hem zelfs doorboren. Op dat ogenblik vloeit de ei-inhoud niet alleen in de eileider maar loopt ze ook in de buikholte (door de snede in de eileider). Zowel het eigeel als de eiwitalbumines veroorzaken enorme ontstekingsreacties in de buikholte die de dood van het dier veroorzaken. Heel uitzonderlijk kan -bij een zeer vroege diagnose- (door RX en een punctie van het buikvocht met microscopische bevestiging) door een operatieve buikspoeling de -anders- onomkeerbare ontsteking verhinderd worden.

Voor alle andere obstructies is men aangewezen op het uit- en inwendig repositioneren (of ontkoppelen) van de eieren en de expulsie te helpen. Afhankelijk van het geval zal men zonder verdoving, ofwel met epidurale, lokale of algemene verdoving werken. Uitwendig werkt men bij slangen thv. de cloaca en het eerste ei; bij hagedissen en crocodilachtigen  thv. de liesstreek en bij schildpadden  in de liesstreek (opening in het schild waaruit achterpoot verschijnt).

Bij een inwendig onderzoek gaat men via een-met-glijmiddel-ingestreken vinger, hand of arm via de cloaca de eileider opzoeken om een eventuele repositie uit te voeren. Met een forceps kan men dan trachten om het eerste ei te verwijderen. Soms moet het eerste ei opzettelijk gebroken worden om alzo de brokstukken er manueel uit te halen en de weg vrij te maken voor egg nr 2.

Zoals jullie waarschijnlijk  begrepen hebben is het zelfs voor ervaren praktijkartsen niet steeds eenvoudig om deze job tot een goed einde te brengen. Denk maar aan de enorme kracht die schildpadden kunnen opbrengen bij het intrekken van hun achterpoten. Of bij het sluiten van het schild bij doosschildpadden. Des te meer als er geboortepijnen mee gemoeid zijn! Indien op dat ogenblik  je vinger of je hand (bij reuzeschildpadden) geklemd geraakt tussen poot en schild dan is die op zijn minst gebroken, als niet verpletterd.

Een laatste belangrijke opmerking. Legnood oplossen is een delicate handeling die enkel uitgevoerd kan worden door ervaren specialisten. Het is onnodig om deze problematiek nog te verergeren door er als leek zelf aan te beginnen en als “alles om zeep” is  medische hulp in te roepen. Het weze klaar en duidelijk dat ik weiger tussen te komen indien duidelijk gebleken is dat lekenhandelingen (ook medicamenteus) de eilegproblemen hebben verergerd.

Mariakerke 05.10.2008

Post Scriptum: Foto’s en tekst van de Entropy website zijn de exclusieve eigendom van Dr. Roland BRAKEL en mogen noch gecopieerd worden, noch geheel of gedeeltelijk bewerkt worden zonder de toestemming van Dr. Roland BRAKEL en de betaling van een licentie-bijdrage. Alle gegevens en beelden  zijn beschermd door de Belgische en internationale auteursrecht-wetgeving. Meer in het bijzonder: geen enkel beeld is vrij voor het publieke domein. Meerdere watermerken beschermen de foto’s en laten toe om een schending van het auteursrecht te detecteren. Niet toegestaan gebruik zal gerechterlijk vervolgd worden.

Met uitzondering van mensen die geestesziek zijn, of die op één of andere manier niet meer verantwoordelijk zijn voor hun daden, is dit een goede zaak.  Want wie op eigen houtje, zonder enige voorkennis, met medicamenten/drugs speelt moet er ook maar de gevolgen van dragen. Er bestaat naast een “survival of the fittest” ook zoiets als een “elimination of the stuppiiest”.

Laat ons klaar en duidelijk zijn: ons leven hangt soms aan een draadje en in geval van ziekte is dit draadje dan nog afgezwakt. Als men dan, zonder enig benul van pharmacologie of pharmacokinetiek, aan zelfmedicatie begint of vroegtijdig zijn medicatie afbreekt dan moet men ook niet verwonderd zijn dat het draadje volledig doorknakt.

Ook onze eurocraten gaan niet vrijuit in deze vorm van volkerenmoord. Na jaren zogezegde “harmonisatie” is de europeese pharmawetgeving één grote puinhoop. Produkten die in ons land verboden zijn of enkel via geeigende kanalen (apotheek met voorschrift) te verkrijgen zijn kan je 30 km noordwaarts met volle manden vrij kopen. Sommige nederlandse grensdorpen hebben meer apotheken/drogisterijen dan voedingswinkels !

Ook in ons land lopen de zaken mis: waarom kan men vitamines en andere (niet zo onschuldige) parapharmaca kopen bij Kruidvat, Colruyt en anderen?

In de dierengeneeskunde loopt het mijn inziens ook fout: anti-vlooienmiddels via tuincentra’s (onder de toonbank en geimporteerd via Nederland). Dierenwinkels en dierenhandelaars zouden dieren moeten verkopen, geen medicatie. Wij dierenartsen verkopen toch ook geen dieren!  U weet wel : schoenmaker ….. leest.

Laat me daarbij duidelijk zijn: in vele dierenzaken en in bepaalde reptielenzaken zijn deze produkten totaal onaangepast aan de diersoort. Om nog niet te spreken over de prijs! En in het slechtste geval : een zelfgemaakt brouwsel (of verdunning) zonder enige opgave van samenstelling ! Een gedogen illegaliteit van de pharmaceutische inspectie.

Dr. BRAKEL Roland

1. Niet alleen schildpadden en leguanen, maar ook tal van andere groen(ten)-eetende reptielen moeten beschouwd worden.
2. Nachttafel moet vervangen worden door keukenaanrecht.
3. Het “boekje” kan nu ook op het internet gevonden worden. Ook zijn er ondertussen meerdere verschillende voedingsmiddelentabellen op de markt die ook meer exotische voedingsmiddelen onder de loep nemen.

Waar gaat het allemaal over?

Enorm veel mensen houden schildpadden op een veel te eenzijdig dieet. Meestal door onwetendheid. Ook dikwijls uit toegeeflijkheid aan het dier. Met als gevolg: ontberingsverschijnselen, misgroeiingen, achterstand, verhoogde gevoeligheid aan ziektes, vroegtijdig sterven enz, enz.

Het omgekeerde doet zich eveneens veelvuldig voor: overdaad. Omdat het dier zijn voorkeur heeft getoond voor één bepaald type voedsel wordt dit dan “ad libitum” gevoederd onder het mom van “een dier weet toch wat goed voor hem is”. Dit is absolute nonsens. Net zoals een kind kan een dier zich letterlijk ziek -en zelfs dood- eten in wat het lekker vindt. Denk maar aan papegaaien die levenslang (verkort weliswaar) op een regime van pindanoten of zonnebloempitten staan! Beiden zijn de basis voor onze huishoud-olie. Mocht u dagelijks één fles Vandemoortele uitdrinken dan kan u best begrijpen dat uw lever in de korste keren zou uitgeteld zijn. Eigenaardig dat veel eigenaars dat niet willen inzien voor hun dieren !

In de meeste gevallen ligt de ziekte- of doodsoorzaak in een combinatie van beide: te veel eiwitten en nitraten enerzijds (waarbij lever en nier aangetast worden) en te weinig calcium anderzijds (waarbij schild-en skeletmisvormingen en zenuwsymptomen opvallen).

Gelukkig zijn we de tijd voorbij (20 jaar geleden) dat men honden- en kattenbrokken aan landschildpadden gaf. Ik herhaal het voor de 1000ste maal : totaal uit den boze.

Sta me toe de zaak even eenvoudig voor te stellen: bijna al onze reptielen worden overvoed.

Wie de reptielen in de natuur geobserveerd heeft weet:

• dat de aanvoer van voedsel meestal beperkt is (er wordt niet alle dagen een doos krekels of groenten voor hun neus gedeponeerd).
• de energetische voedingswaarde ligt in de natuur meestal veel lager: wie in de landen rond de Middellandse Zee schildpadden heeft gezien in de vrije natuur weet dat ze veelal tussen verdorde grassen en struikgewas te vinden zijn en daar ook van leven: ao. bladeren, wortels, schors, zaden, grassen, vruchten en bloemen. Gans iets anders dan kroppen gewassen salade, gepelde tomaten, witloof enz. die ze hier voorgeschoteld krijgen!
• de afstand en het jachtgebeuren om voedsel te bemachtigen is het honderdvoudige (misschien zelfs het duizendvoudige) van wat in een terrarium of in een achtertuintje afgelegd wordt.

De gevolgen laten niet op zich wachten: over-geproteineerd, leververvetting en onherstelbare nierschade.

Ik weet dat er uiteraard speciesverschillen zijn maar grosso modo mag men stellen dat:

- overdosering in eiwitten samen met een verkeerde calcium/phosfor-verhouding zorgt voor een hoge mortaliteit bij jonge dieren. Indien ze toch deze wanverhouding overleven, dan dragen ze levenslang erge schild- en skeletmisvormingen (zoals afbeeldingen hieronder)

 

                

NB: op foto klikken om te vergroten.

• Hierboven : Secondaire Nutricionele Osteodystrophie met schildverweking en  misvormingen.
• Hieronder : de fameuse Toblerone®-schilden door een exces aan keratine-groei, niet alleen aan schild maar ook aan nagels en bek. 

                                                                         

Voor de reptielenhouder ligt het grote gevaar van een exces aan eiwitten in de snelle groei van de schildpad en eventueel het vroegtijdig sexueel ontwaken: voor velen is dat een parameter van gezondheid maar dat is het   A B S O L U U T NIET !!!

Bij oudere dieren ligt het probleem nog meer weggestopt: door allerlei compensatie-mechanismen (zie artikel “Over-leven en over dood”) zal het dier al zijn overlevingskansen benutten en uitproberen en zullen de gevolgen van een overdreven eiwitvoeding zich slechts manifesteren na 5, 10 of 20 jaar. Er is een weggestoken vicieuse cirkel bij een eiwitrijk dieet: de calcium-opname wordt erdoor verminderd; wat op zichzelf de Ca/P verhouding nogmaals negatief gaat beinvloeden. En… deze is reeds desastreus bij de meeste schildpadden!

Daarnaast is een onnatuurlijke eiwitrijke voeding een zware belasting voor de nieren door de hoge ureum-gehaltes in het bloed. Op latere leeftijd zijn het meestal nierproblemen (glomerulosclerose en interstitiele nephrose) die bepalend zijn voor de doodsoorzaak. Het is echter onbegonnen werk om aan de eigenaars uit te leggen dat de problemen (en de diagnose) van vandaag hun oorsprong vinden in een verkeerde voeding van jaren terug….(zie artikel “Over-leven en over dood”).

Om het kort te houden: enkele jaren terug schreef ik een excell-toepassing waarbij het ideale en maximale eiwitgehalte berekend wordt. Men hoeft enkel 4 parameters van de schildpad in te voeren: het ras, het geslacht, het gewicht en de ouderdom (of geschatte ouderdom). Eenmaal deze gegevens ingebracht krijgt men het ideale eiwitgehalte per dag voor deze welbepaalde schildpad. Aan de andere zijde van het excell-blad kan men kiezen tussen een 50-tal klassieke voedingsmiddelen. Bij het aanklikken van één bepaalde groente/fruit krijgt men automatisch het aantal gram van dit voedsel dat men mag geven om een evenwichtig eiwitgehalte te voederen.

Ik verwacht van niemand (ook niet van mezelf) om dagelijks strikte porties af te wegen. Ook al niet omdat de natuurlijke behoeften maar met benadering gekend zijn en tevens omdat het opname % (verschil tussen eiwitgehalte dat gegeten wordt en wat finaal in de bloedbaan/lichaam terecht komt) niet precies gekend is. Toch is het houden van deze oefening van groot belang om zich een idee te vormen over welke hoeveelheden het gaat en om algemene richtlijnen op te stellen.

Richtlijnen.

Industriële katten-en hondenbrokken zijn  T O T A A L  uitgesloten. Hun eiwitgehalte ligt tientallen keren boven de maximale toegelaten dosis: moordend voor de nieren !

Kazen zijn verboden. Enige tijd terug werden kazen aangeraden omwille van hun calcium-gehalte. Echter hun eiwit-gehalte ligt massaal te hoog voor schildpadden.

Brood, knackers, confituur, pindakaas, muesli, chocopasta en andere van dergelijke versnaperingen voederen staat gelijk aan een daad van dierenmishandeling.

Voor wat betreft groenten en fruit:

♦ tarwekiemen (27% eiwit); lijnzaad (20%); pijnboompitten (27%) zijn omwille van hun hoog eiwitgehalte te weren. (hoogstens 1 à 2 gram voor een schildpad van 500 gram is toegelaten)

♦ opletten voor koolsoorten: niettegenstaande ik een uitgesproken voorkeur heb om koolsoorten matig te voederen (enorme voedingswaarde, veel vezels, veel mineralen/vitamines) moet men toch opletten om 2 redenen:

koolsoorten veroorzaken meer darmgassen. Door het feit dat de darmen gevangen zitten binnenin het schild hebben ze slechts 2 uitzetmogelijkheden : een verhoogde flatulatie en een verhoogde druk op de andere organen binnen het schild, met name oa. de longen.

koolsoorten bevatten een relatief hoog eiwitgehalte (savooi 2.5%; bloemkool 2%; boerenkool 4.3%; groenekool 4.3%; voederkool 4.4%; krulkool 4.2%, spruit 3.8%). Dit wil dus zeggen dat men met kleine hoeveelheden kolen snel aan de bovenlimiet komt voor eiwitten. Toch blijf ik dagelijks één blad kool (zie fotos) aan mijn dieren voederen. Dit blad van 20 gram bevat ongeveer 1 gram eiwit (voor dezelfde hoeveelheid eiwit moet je reeds 100g sla geven). Mijn ervaring leert me dat het hoge vezelgehalte in koolsoorten een stevige en productieve activatie bewerkstelligt van de darmflora, waardoor een betere vertering, een hogere opname en meer darmbalast. Daardoor vermijd ik de klassieke non-specifieke enteritis  die in zovele schildpadcollecties voorkomt.

Conclusie koolsoorten: voorzichtig opbouwen van de hoeveelheid dagelijkse kolen tot maximaal 5% van de voedingshoeveelheid. Ten stelligste aangeraden.

NB: Persoonlijk heb ik nooit negatieve ervaringen gehad met koolsoorten. Toch weet ik dat sommigen op het internet argumenten overnemen uit de humane-sfeer: strumagene stoffen (uit broccoli, spruiten, bloemkool en andere koolsoorten) zouden bij de mens de schildklier aanzetten tot hyperaktiviteit en struma tot gevolg. Dit heb ik echter nooit in mijn praktijk opgemerkt. Ook niet bij bloedanalyses. Men moet uiterst voorzichtig zijn met extrapolaties van andere diersoorten of van bij de mens. Er zijn zo van die fabeltjes die men sinds generaties klakkeloos overneemt zonder enige vorm van controle !

    

♦ groenten: volg de aanwijzingen van de voedingsmiddelen tabel maar V A R I E E R  zoveel mogelijk (gemiddeld eiwitgehalte van groenten ligt tussen 0.6 en 1.5%)

• Hierboven : zuring (zurkel) als biezonder goede voedingsbron.
• Hieronder : jonge maiskolven (rijk aan eiwitten), maar ook de bladeren waarin de maiskolf is ingepakt kunnen gegeven worden.

♦ fruit is een moeilijk probleem: een aantal schildpadsoorten kan fruit moeilijk verwerken (Geochelone sulcata, G. pardalis, Testudo graeca, T. ibera). Toch is uitproberen de boodschap, vooral omdat de eiwit-voedingswaarde van fruit meestal zeer laag is (appel 0.4%; cramberries 0.5%; blauwe druiven 0.9%; witte druiven 0.4%) Indien ze toch het fruit verdragen dan mag tot 15% van de totale hoeveelheid voedsel aangeboden worden.

 zie ook : 16-08-2008-12-33-18_0002.jpg

♦ cactussen en vetplanten: ongelooflijke goede voedingsbron voor schildpadden, want weinig eiwitten en veel calcium. Van de vetplanten geef ik voornamelijk Sedum (zie foto hieronder) en van de cactussen voornamelijk Opuntia’s die men langs de Middellandse Zee uitgebreid aantreft.

♦ bloemen : een veel vergeten voedingsmiddel voor schildpadden. Het voedsel van mijn Testudo’s en Geochelones bestaat uit meer dan 20% uit bloemen, oa. hibiscus (zie foto hieronder), verwelkte rozen, oost-indische kers (kapucinen).

img_0889.jpg     img_0895.jpg

Ook de vruchten van bvb. passiflora zijn een uitstekende voeding voor schildpadden.

        

Uiteraard zijn er toxische planten en bloemen, maar hun giftigheid moet gerelativeerd worden: het is niet omdat ze giftig zijn voor zoogdieren en mens dat ze -per definitie- giftig zijn voor reptielen. Door een trager en verschillend metabolisme zijn niet alle toxische planten een gevaar voor schildpadden. Ook de hoeveelheid en de vermenging met ander voedsel is bepalend voor de giftigheid.

Toch is het aangeraden om op te letten met volgende soorten: kerstrozen, paradijsvogel, cyclamen, iris, narcis-amaryilis (beiden zeer giftig voor schildpadden), hyacinten, impatiens (vlijtig liesje), kerstcactus 16-08-2008-11-05-13_0007.jpg, hortensia 16-08-2008-11-24-17_0003.jpg, digitalis, buxus, wolfkers (nachtschade-Belladona), akoniet, datura, taxus, lupine, meiklokjes, klimop, anemonen, oleander, maretak, aconite en agaven. (lijst is niet compleet)

Een kleine opmerking komt hier wel te pas: het is niet omdat een plant of bloem in bovenstaande lijst staat dat je ze absoluut moet weren. In mijn tuin staan sinds jaren buxus, hortensia, irissen, agaven en in volle zomer impatiens en datura. Tot nu toe nog nooit een vergiftiging gehad omdat mijn dieren voldoende andere voeding aangeboden wordt. Maar met een beetje gezond verstand weet je dat een schildpad, pas uit winterslaap, na ongeveer 10 dagen zich opnieuw intensief begint te voeden. Het is dan uiteraard opletten geblazen dat ze zich niet vergrijpt aan de eerste (zeer giftige) bloemen: nl. narcissen.

♦ kruiden (onkruid), grassen en zaden: nogmaals een voedingsmiddel dat systematisch vergeten wordt. Daarbij is paardebloem mijn uitgesproken favoriet, zowel de bloem, als de bladeren als de wortel. Niet alleen de urineafdrijvende eigenschappen (zie de franse benaming : pisse-en-lit) als zijn verteringsbevorderende eigenschappen zijn van essentieel belang voor schildpadden.

Daarnaast geef ik weegbree, melkdistel, klein hoefblad, muur, klaver, gevlekte dovenetel, zevenblad en jonge druivenbladeren enz 

In een van de volgende artikels zal ik het hebben over de beruchte Calcium/Fosfor (Ca/P) verhoudingen en andere storende factoren in de landschildpadden-voeding.

Veel leesgenot, maar …. vooral toepassen.

Roland BRAKEL

Post Scriptum: Foto’s en tekst van de Entropy website zijn de exclusieve eigendom van Dr. Roland BRAKEL en mogen noch gecopieerd worden, noch geheel of gedeeltelijk bewerkt worden zonder de toestemming van Dr. Roland BRAKEL en de betaling van een licentie-bijdrage. Alle gegevens en beelden  zijn beschermd door de Belgische en internationale auteursrecht-wetgeving. Meer in het bijzonder: geen enkel beeld is vrij voor het publieke domein. Meerdere watermerken beschermen de foto’s en laten toe om een schending van het auteursrecht te detecteren. Niet toegestaan gebruik zal gerechterlijk vervolgd worden.

Het heeft alles te maken met schijn! Niet de dood;  wel de “perfecte gezondheid”.

Vader Natuur (ik hou absoluut niet van die geslachtsdiscriminatie!) heeft het leven op onze aarde biezonder goed in elkaar  geknutseld, maar toch ontbreken -mijns inziens- enkele waarschuwingssignalen. Ik verklaar me nader: als uw auto een laag brandstofniveau heeft bereikt, of uw oliedruk is ondermaats, dan zal iedere auto (zelfs de meest elementaire modellen) een waarschuwingslampje  laten branden. Dit bestaat echter niet in een mensen- of dierlichaam : je zal geen verwittiging krijgen dat je urinezuur te hoog oploopt!  Je zal, pardoes, een flinke, onverwachte en pijnlijke jichtaanval krijgen. En die jichtaanval is niet -persé- gecorreleerd met je laatse wijnexcessen of je bourgondisch maal van deze avond. Het is een “tilt-slaan” van een geteisterd systeem. Daarom zeg ik : in ons lichaam ontbreekt het aan verklikkerlampjes. Volledigheidshalve moet toch worden opgemerkt dat mijn statement niet volledig correct is. Inderdaad, pre-diabetes patienten kennen de gevreesde hypoglycemie opstoten (plots zweten, beven, agressie, verward zijn enz) die als alarmsignalen kunnen beschouwd worden van een evoluerend ziektebeeld.

Bij dieren zijn deze signalen of onbestaande, of ze zijn -voor ons mensen- niet (of nog niet) interpreteerbaar. Althans zonder verder (oa. bloed) onderzoek.

Laat ons even de zaken vereenvoudigd bekijken aan de hand van een gesimplifieerd voorbeeld.  Calcium is een essentieel element voor (en van) ons lichaam. En niet zoals velen denken: enkel voor de opbouw van ons skelet. Neen, calcium is van essentieel belang voor ons neurologisch systeem en meer bepaald voor de synapsen (plaats waar de elektrische zenuwimpuls omgezet wordt in een scheikundige overdracht) en waarin Ca++ een levensbelangrijke rol speelt.  Indien nu de calciumopname van een reptiel tekort schiet, dan zal er geen flikkerlampje  gaan branden, maar zal het lichaam -genoodzaakt- een andere bron van calcium aansnijden: bvb. de beenderen. Opgelet: in dit stadium is er aan het dier uitwendig niks abnormaals te zien…. maar dit lichaam is wel degelijk zijn calcium reserves aan het opsouperen. In sommige gevallen ( en bij sommige diersoorten op bepaalde ouderdom) kan dat leiden tot bepaalde vormen van beenderverweking (MBD en osteomalachie) met uitwendige symptomen: dit kan gelden als waarschuwingssignaal. Maar in vele gevallen gaan de compensatie-mechanismen in het lichaam gewoon door tot alle bronnen uitgeput zijn: de calciumpanne.  In het beste geval met hypocalcemie symptomen, en, in de slechtste gevallen een “plotse” dood. Het “perfect gezonde dier” van gisteren was slechts “schone schijn”.

Daarom is het van levensbelang om uw dieren (en trouwens ook uzelf) aan een grondige en regelmatige diergeneeskundige check-up te onderwerpen. (Nvdr : voor uzelf kan dat ook bij een gewone arts):

• een aantal fysiologische parameters kunnen een onevenwicht aantonen (vb. excessieve groeiringen bij schildpadden)
• een aantal bloedparameters  kunnen de voorbode zijn van toekomstige of verdoken problemen (vb. urinezuur, bloedglucose, schildklieractiviteit, enz)
• een goede check-up zou steeds een duidelijke voedingscontrole moeten bevatten
• als eigenaar van uw dier zou u steeds moeten beschikken over de nodige parametrische informatie: gewichtsevolutie, groeikurve, gegevens over eileg en broeisels, winterslaap/winterrust enz, enz. Hierbij is het gezegde “meten is weten” nog steeds valabel.

Ik sta nog steeds verbaasd hoe weinig relevante informatie eigenaars over hun dier kunnen opgeven. Ze weten perfect het aantal pK’s van hun BMW of de breedte van hun banden, maar weten na 10 jaar nog niet welk geslacht hun dier is. Laat staan welke soort het is!     Maar …  misschien had ook hier Moeder Natuur moeten voorzien dat, met gestyleerde letters, op de linker achterbil pronkte : Testudo Horsfieldi, Turbo, 4*4.

Onze toekomstige generaties hebben nog veel werk voor de boeg….

Excessieve groeiring bij een 4-teen schildpad.

(Beginnende) MBD bij leguaan.

Roland BRAKEL      11 augustus 2008

Post Scriptum: Foto’s en tekst van de Entropy website zijn de exclusieve eigendom van Dr. Roland BRAKEL en mogen noch gecopieerd worden, noch geheel of gedeeltelijk bewerkt worden zonder de toestemming van Dr. Roland BRAKEL en de betaling van een licentie-bijdrage. Alle gegevens en beelden  zijn beschermd door de Belgische en internationale auteursrecht-wetgeving. Meer in het bijzonder: geen enkel beeld is vrij voor het publieke domein. Meerdere watermerken beschermen de foto’s en laten toe om een schending van het auteursrecht te detecteren. Niet toegestaan gebruik zal gerechterlijk vervolgd worden.

Maar het meest van al was ik onder de indruk over de mediabelangstelling rond Arthur, de leguaan, en zijn falende hemipenissen.

In dagbladen, roddelbladen, tv-journaals, ja zelfs in het jaaroverzicht, werden Arthur’s intieme problemen door onze journalistieke meute in ‘t lang en in ‘t breed uitgesmeerd. Iedereen weet nu wel dat journalisten sensatiebeluste leeghoofden zijn en dat zij -bij gebrek aan ander interessant nieuws- met sexueel getinte onderwerpen het lezers- en kijkerspubliek kunnen vastpinnen.

Hadden deze journalui echter een beetje vooronderzoek gedaan dan hadden ze geweten dat de interventie die Arthur onderging reeds meer dan 100 jaar toegepast wordt en dus oud en -op de draad- versleten nieuws is.

Penisprolaps. What’s all about?

Mannelijke reptielen bezitten een ontdubbeld geslachtsorgaan: ttz. 2 (halve) penissen (= hemi-penissen). Na copulatie en/of door irritatie kan het gebeuren dat het orgaan nadien niet zijn normaal volume inneemt en dus niet op zijn - uitwendig verborgen- plaats komt te zitten. Door de arteriële bloeddruk enerzijds; maar anderzijds door de veneuze afsnoering is er geen terugvloei van bloed mogelijk en blijft het orgaan opzwellen en uit het lichaam - in dit geval de cloaca - hangen. Dit noemt men (hemi)penisprolaps.

Penisprolaps van een Pogona

Penisprolaps van een landschildpad

Als dit niet op tijd gerepositioneerd kan worden door een ervaren dierenarts dan ontstaat snel necrose en afsterven van de buitenste weefsels. Eenmaal dit stadium bereikt komt alle hulp telaat  om het orgaan te recuperen en moet overgegaan worden tot amputatie van die ene hemipenis. Nadien kan het dier normaal verder gedijen en een succesvol sexueel leven leiden, zei het wel op halve instrumenten.

Baardagaam na penisamputatie. (2 jaar ervoor werd reeds een staart amputatie uitgevoerd wegens staartnecrose)

Ondertussen reeds vader van tientallen jonge baaragamen!

Schildpad na amputatie van één van zijn letterlijke wederhelften.

Praktisch gezien is een penisprolaps een veel voorkomend probleem (20-tal per jaar in mijn praktijk). Graag zou ik enkele raadgevingen meegeven  aan de hobbiisten:

• Wacht nooit met het inroepen van medische hulp bij prolapsen (iedere minuut telt)
• Darmprolaps (uitstulpen van de darm); eileider-prolaps en penisprolaps gelijken biezonder goed op elkaar. Deze prolapsen verschijnen via de unieke lichaamsholte: de cloaca. Door enerzijds de zwelling en anderzijds de afsnoering ontstaan gezwollen blaasachtige structuren die door leken moeilijk kunnen onderscheiden worden. Daarom steeds uiterst snel diergeneeskundige hulp inroepen omdat een snelle en correcte anatomische repositie van levensbelang is. Uiteraard mag men de penis niet terugpositioneren in de plaats van een darm en vice versa!
• Door de snelle uitdrogingsverschijnselen van de penis- of darmslijmvliezen is het essentieel om iedere abnormale uitstulping thv. de cloaca zo vochtig mogelijk te houden. (Wikkelen in vochtig huishoudpapier of linnen / nog beter: insmeren met vaseline) en uw dier in een plastieken doos leggen zonder bodembedekking (hoogstens een natte handdoek als bodem)

• Enkel een ervaren en deskundige dierenarts kan uitmaken of het orgaan nog te recuperen valt of dat een amputatie aangewezen is.
• De amputatie is een relatief eenvoudige interventie, meestal zonder complicaties. In ieder geval eenvoudiger dan de hersenen van sommige journalisten in hun schedelholte te zoeken.

Dr. Roland BRAKEL

Post Scriptum: Foto’s en tekst van de Entropy website zijn de exclusieve eigendom van Dr. Roland BRAKEL en mogen noch gecopieerd worden, noch geheel of gedeeltelijk bewerkt worden zonder de toestemming van Dr. Roland BRAKEL en de betaling van een licentie-bijdrage. Alle gegevens en beelden  zijn beschermd door de Belgische en internationale auteursrecht-wetgeving. Meer in het bijzonder: geen enkel beeld is vrij voor het publieke domein. Meerdere watermerken beschermen de foto’s en laten toe om een schending van het auteursrecht te detecteren. Niet toegestaan gebruik zal gerechterlijk vervolgd worden.

Over de oorzaak bestaat nog veel onduidelijkheid. Vooral omdat de dieren door de eigenaar niet aan een regelmatige check-up worden onderworpen.

In deze gevallen waar ik een 6-maandelijks of jaarlijks onderzoek op de dieren verricht, lijkt het erop  dat wormbesmetting(en) een oorzakelijke factor kan zijn. Vooral onbehandelde leverbot zou een triggerfunktie spelen. Wat er ook van weze, het startbeeld bestaat uit een chronische galweg/galblaas ontsteking met vorming van een amorfe massa van celdebris doorspekt met leucocyten en doordrengt van galzuren. Het is daarbij niet abnormaal dat de galsteen de vorm aanneemt van een stenige massa met vertakkingen, die de afdrukken zijn van de galgangen.

Galstenen heb ik gezien en weggenomen bij allerlei slangen (17 %), kaaimannen en andere crocodilachtigen (3%), varanen (7%), scinken (8%), agamen (28%), chameleons (20%) en allerhande schildpadden (11%) en overige soorten (6%). Deze procentuele cijfers zijn absoluut geen referentie ivm. het voorkomen van galstenen maar veeleer een projectie van de aangeboden diersoorten in mijn praktijk. (bvb.: aangezien ik veel chameleons behandel is de kans om een cham. met galstenen te vinden dan ook relatief hoger).

De grootste moeilijkheid bij een operatieve wegname is de -meestal- slechte toestand (geelzucht) van de aangeboden dieren, waarbij een celiotomie toch als een zware interventie mag gelden. Laat ons ook niet uit het oog verliezen dat een galblaas van bvb. een baardagaam niet groter is dan een druppel en dat deze na de wegname van de galsteen hermetisch toegehecht moet worden !

Pre-operatieve voorbereiding van galsteenwegname bij Pogona Vitticeps.

Galsteen met afdrukken van galgangen.

Post Scriptum: Foto’s en tekst van de Entropy website zijn de exclusieve eigendom van Dr. Roland BRAKEL en mogen noch gecopieerd worden, noch geheel of gedeeltelijk bewerkt worden zonder de toestemming van Dr. Roland BRAKEL en de betaling van een licentie-bijdrage. Alle gegevens en beelden  zijn beschermd door de Belgische en internationale auteursrecht-wetgeving. Meer in het bijzonder: geen enkel beeld is vrij voor het publieke domein. Meerdere watermerken beschermen de foto’s en laten toe om een schending van het auteursrecht te detecteren. Niet toegestaan gebruik zal gerechterlijk vervolgd worden.

In de  massale hoeveelheid verschillende soorten uitwendige parasieten zijn er in de dagelijkse praktijk 3 belangrijke vertegenwoordigers:

1. de alomgekende bloedmijt (Ophionyssus natricis)
2. de Zuid Amerikaanse lymphemijt (Hirstiella trombidiformis)
3. de verschillende tekensoorten.

De bloedmijt (ook genaamd: de slangenmijt)

Deze parasieten van de familie der spinachtigen kan voor sommige hobbyisten een ware nachtmerrie worden. Anderen die, of door toeval of door goede raad, van deze parasiet in één behandeling zijn verlost vinden het dan maar niks. Feit is, dat een bloedmijt-infectie steeds au sérieux moet genomen worden, al was het maar omdat ze zeer lang in het terrarium kunnen overleven en verder vermenigvuldigen en anderzijds omdat ze een aantal ziektes kunnen overbrengen.

Het zijn dieren die 5 verschillende gedaanteverwisselingen ondergaan : van ei naar larve, naar protonymph, naar deutonymph en tenslotte naar volwassen stadia. De duur van deze totale metamorphose is in ideale omstandigheden (ik bedoel voor de parasiet) 14 dagen en in slechtere condities anderhalve maand. Wat zijn nu ideale omstandigheden? Een relatieve luchtvochtigheid van meer dan 70% en temperaturen tussen 24 en 30°C. Hoe minder ideaal de condities hoe langer de ontwikkeling van ei naar volwassen stadia en blijkbaar ook de totale levensduur van de volwassen mijt.

De vermenigvuldiging kan exponentiëel oplopen aangezien één vrouwelijk exemplaar in haar levensloop 60 à 80 eieren legt (meestal in 5 à 9 legsels). De eitjes, die overal in het terraria op donkere en vochtige plekken gelegd worden en rondkleven; en bij grote dieren zoals anaconda’s, boa’s en pythons in de oogkasten of rondom de anus te vinden zijn; komen in 1 à 4 dagen uit. Het volgende stadium is de witte beweegbare larve. Dit stadium houdt 1 à 2 dagen aan. Deze larven zijn met een stevig vergrootglas te zien. Daarop ontpopt zich de ivoorkleurige protonymph. En… hier begint het probleem van het storende parasitisme want het diertje gaat door haar reukzintuigen het reptiel actief opzoeken. Eenmaal de gastheer gevonden gaat ze een bloedmaaltijd nemen want ze heeft dit absoluut nodig om tot haar volgend stadium te ontwikkelen. De duur van deze fase is afhankelijk hoe snel ze het reptiel gevonden heeft en hoe snel ze een boorgat heeft kunnen uitboren onder de schubben; maar meestal ligt dat tussen de 3 dagen en een koppel weken. Door het opgenomen bloed zijn ze ondertussen rood geworden en gedragen ze zich dan ook als echte parasieten. Ze verlaten de gastheer en zoeken donkere oorden op om rustig te teren en te metamorphoseren tot deutonymphen. Het is bij het verlaten van de gastheer dat ze gemakkelijk(er) te zien zijn op een bleek of wit papieren bodembedekking of in de waterbak. Deutonymphen-stadium duurt 24 uur en dan pas volgt de definitieve vervelling tot volwassen stadia.

In dit volwassen stadium is er een soort van dimorpisme (uiteraard geen echt) te ontdekken tussen vrouwelijke en mannelijke bloedmijten. De vrouwelijke mijten zijn deze die we allemaal kennen onder de vorm van donkerrode tot zwarte speldekopjes die je voornamelijk goed kan zien bij schemerlicht. Ze kruipen welig over het ganse reptiel. Als je ze met meer zekerheid wil terugvinden dan kijk je voornamelijk onder de schubben van de onderkin. Een stevig bloedmaal duurt meestal een halve week. Nadien verlaat ze haar gastheer om haar eitjes af te leggen. Nadien gaat ze een nieuwe bloedmaaltijd opzoeken: tot 4 maal in een levenscyclus.

De mannetjes bloedmijten zijn meestal bleker van kleur dan de vrouwelijke exemplaren. Meestal vinden we geen rode bloedcellen in hun verteringssysteem. Er wordt verondersteld dat ze geen diepe boorwonden kunnen graven en zich dus bijgevolg met lichaamssappen zoals lymphe moeten tevreden stellen. Dit zou het verschil in kleur verklaren.

De behandeling -of beter gezegd: de strijd- tegen bloedluizen mag nooit zonder overleg gebeuren. Laat u nooit overhalen om uw dier te behandelen met een product (van-horen-zeggen of gelezen-op-internet) zonder te weten waaraan je begint. Veel anti-parasitaire middelen zijn biezonder toxisch voor “koudbloeddieren”. Hoeveel reptielen heb ik ooit moeten behandelen (en niet altijd met succes!) omdat ze geintoxiceerd waren door een willekeurige behandeling tegen bloedluizen! Enkel een parasitair onderlegde reptielenarts kan uitmaken welke behandeling passend is voor uw geval. En deze behandeling zal steeds omvatten:

1. de behandeling van uw dier (let op: sommige slangensoorten zijn veel meer gevoelig dan anderen voor anti-parasitaire middelen)
2. de behandeling van het terrarium. Ook hier geldt dat er geen algemene regel bestaat. Alles hangt af van het volume en de opbouw van het terrarium.
3. de omgeving. Vergeet niet dat 3 van de 5 stadia zich niet op de slang afspelen en dat ze zeer actief rond kruipen naar donkere plekken of naar een andere gastheer. Ze verlaten dus wel degelijk het terrarium en verklaren hiermee waarom sommige collecties in een paar weken tijd volledig besmet geraken.

De lymphemijt (ook genaamd: de hagedissenmijt).

Deze mijt maakt deel uit van de familie der Pterygosamidae. Zij hebben als kenmerk dat ze zich -als het ware- specialiseren op bepaalde hagedissoorten. De Hirstiella trombidiformes heeft zich toegespitst op leguanen en gekko’s. Ze leven er soms met honderden naast elkaar en zijn als oranje-rode naaldpuntjes te vinden op plaatsen die moeilijk bereikbaar zijn voor de gastheer. Ik bedoel : de liesstreek, de halsstreek, huidplooien bij de gekko’s, de aarsstreek enz. Naast het feit dat ze enorme jeuk veroorzaken en dat ze lichaamsvochten opnemen ligt hun belang ook in slechte, onregelmatige en partiële vervellingen. Op hun beurt kunnen deze laatsten tot huid- en schubonstekingen leiden.

klik op foto om te vergroten

Een prachtige microscopische foto van de “Lizard mite” is te vinden op de beschermde site van Dennis Kunkel:  www.denniskunkel.com/DK/arachnids  Search: Hirstiella trombidiformes

De teken.

Teken worden arbitrair onderverdeeld in 2 categorieën: de harde teken (Ixodidae)(met ca. 650 soorten) en de zachte teken (lederteken)(Argadsidae) (met ca. 150 soorten). Het verschil ligt hem in de aanwezigheid van een schild aan voor- en achterzijde (scutum genaamd) bij de harde teken. Voor de rest is de huid enorm uitzetbaar zodat na een bloedmaal het dier soms tot enorme proporties kan uitzetten. Bij schidpadsoorten zijn er teken die de grootte van een vingerkootje hebben na een bloedmaaltijd. Meestal goed weggestoken in de liesplooi.

Het gevaar van teken is tweeërlei : enerzijds de belangrijke bloedafname en anderzijds de transmissie van ziekten. De 3 stadia in hun ontwikkeling nl. larve, nymphe en volwassen stadium zijn meestal alledrie parasitair en veelal op verschillende gastheren. Als ziekte transport en overzetter doet men niet veel beter! Op het topje van de voorpoten bevindt zich het Hallerorgaan waarmee de teek zijn toekomstige gastheer kan detecteren (zintuighaartjes in een groef). Eenmaal op zijn gastheer boort de zuigsnuit doorheen de (schubben)huid. Via zijn boorsysteem stuwt hij zijn speeksel in het boorgat. Dit bevat naast een verdovend product ook een anti-stollings agens. Op deze wijze voelt de gastheer niet dat hij geprikt wordt en tevens gaat het boorstrootje niet verstoppen door gestold bloed. (Tekenallergie bij mens en dier is een allergische reactie op één/of beide boringsprodukten).

Bij reptielen (vnl. slangen en schildpadden) blijven de meeste teken lang ter plaatse en kunnen zich meer dan een week tegoed doen aan hun gastheer. Terwijl de volwassen wijfjes zich zatdrinken aan bloed wordt er ook lustig gepaard, want de volwassen mannetjesteek neemt enkel een gemaal tot zich en onthoudt zich van een laatste maal. Goed volgezogen laten ze hun gastheer los en alvorens te sterven legt ze enkele honderden eieren.

Betreffende het verwijderen van teken zijn er verschillende theorieën. Het gebruik van vloeibare chemicaliën (alcohol, benzine, ether, olie etc) heeft als doel de greep, de boor- en de zuigactie stil te leggen waardoor het eenvoudiger wordt om het dier te verwijderen. Het is redelijk belangrijk om het gehele capitulum (de kop) van de teek te verwijderen. Toch weze erop gewezen dat de belangrijkste complicaties niet als oorsprong een besmetting of ontsteking zijn door de achtergelaten kop maar veeleer te maken hebben met een allergische reactie op hun “speeksel”. Zulk een onstekingsknobbel kan weken, maanden tot zelfs jaren nadien gevoeld worden. Deze methode wordt meer en meer afgezworen omdat de teek -bij zulke agressieve behandeling- een deel van haar maaginhoud zou regurgiteren in de wonde en alzo een infectie zou overbrengen naar de gastheer (voor zover dat niet gebeurd was bij het bloedzuigen). Daarom heeft de zuivere mechanische verwijdering tegenwoordig de voorkeur. Er bestaan allerlei instrumentjes om de teken te verwijderen: dat gaat van kleine koevoetjes tot nijpertjes. Ikzelf gebruik een kleine arterieklem waarmee het capitulum zover mogelijk naar voor wordt vastgenepen en met een draaiende beweging de teek weggenomen. Het is wel aan te raden om goed te kijken of het dier “compleet” is. De wonde bij de gastheer moet degelijk ontsmet worden (zuurstofwater in eerste instantie).

De verblijfplaatsen worden nadien grondig gereinigd en nadien behandeld zoals bij bloedluizen. Vergeet niet: honderden tot duizenden eitjes kunnen de omgeving besmetten.

Schildpadden zijn ook een geliefkoosde gastheer van teken. Net als slangen kunnen ze niet of nauwelijks bij de teek die zich daarom rustig kan ontwikkelen. Echter niet alle teken komen op de “malste plekken” (vnl oksel, lies, hals en staartbasis) en sommigen hechten zich op “magere huidplooien”.

Het is dan kwestie van stilletjes op te schuiven naar de diepere regionen waar het eenvoudiger is om de huid te doorboren.

Roland BRAKEL 29 april 2008

Post Scriptum: Foto’s en tekst van de Entropy website zijn de exclusieve eigendom van Dr. Roland BRAKEL en mogen noch gecopieerd worden, noch geheel of gedeeltelijk bewerkt worden zonder de toestemming van Dr. Roland BRAKEL en de betaling van een licentie-bijdrage. Alle gegevens en beelden  zijn beschermd door de Belgische en internationale auteursrecht-wetgeving. Meer in het bijzonder: geen enkel beeld is vrij voor het publieke domein. Meerdere watermerken beschermen de foto’s en laten toe om een schending van het auteursrecht te detecteren. Niet toegestaan gebruik zal gerechterlijk vervolgd worden.

In het volgende geval betrof het een ontsteking EN infectie van het derde ooglid. Van zodra de schildpad uit winterslaap kwam waren zijn linker oogleden volledig gesloten en ,als het ware, aan elkaar “gelast”. Zoals steeds in zulke gevallen is de voedselopname, die reeds traag op gang komt na de winterslaap, totaal nihil. Waarschijnlijk door de pijn. Het is volledig uit den boze om beide oogleden met kracht te willen openen want niet alleen de tedere conjunctiva kan beschadigd worden; zeker is dat het traankanaal meestal definitief getraumatiseerd wordt. Bepaalde weekmakende zalven zijn hier de oplossing.

Na 2 dagen kunnen beide oogleden van elkaar verwijderd worden en dan krijgt men een overzicht van … de katastrofe. De membrana nictitans (3de ooglid) is in dikte verdriedubbeld en kleeft vast aan de cornea (hoornvlies). Opgedroogde etter (5 maanden winterslaap) bevindt zich in de nasale ooghoek en drukt het oog naar binnen.

Met een operatie-microscoop wordt de membrana losgemaakt van de cornea. Eenmaal los wordt ze binnenste-buiten gedraaid en de onderliggende etter wordt weggecureteerd. Grondige naspoeling. Door de omvang en de dikte van het derde ooglid blijft de druk op de oogbol te hoog en wordt er een injectie gegeven in het derde ooglid, waardoor haar volume ’s anderendaags bijna normaal geworden was.

Ondertussen werd een kiem-identificatie gedaan van de etter en werd het oog en de oogleden 3 maal daags behandeld met een aangepaste antibiotica oogzalf. Volledige genezing na 1 week en terug voedselopname.

                                                                      Klik op foto om te vergroten.